در عين حال ، حسن ( ع ) با بيان اين مطلب كه شرط آخر ، تلويحا در دو شرط اول و دوم نهفته است ، در عدم تعهّد به اين شرط توفيق مىيابد . بيشتر سپاهيان عراقى ، درحالىكه علاقه‌مند به جنگ عليه معاويه بودند ، نظر مساعدى به حذف اصل سوم از بيعت نداشتند ولى در عين حال با آن حضرت بيعت نمودند . ( 11 ) حوادث بعدى نشان مىدهد كه شايد حسن ( ع ) از همان ابتدا كاملا از ترديد و عدم قاطعيّت مردم عراق در مرحلهء آزمايش بيمناك بوده است و از اينرو مىخواسته تا از تعهّد به انجام هرگونه عمل افراطى كه منجر به بدبختى كامل مردم شود ، خوددارى كند . وى علاوه بر اين ، مردى مصلح و معتدل بود كه از ايجاد خونريزى در ميان مسلمين منزجر و گريزان بود . ( 12 ) با وجود اين ، بنا به اكثر مأخذ موجود ، از همهء كسانى كه حاضر بودند با تصريح بر اين مطلب كه : « آنها بايد با كسانى كه با حسن در جنگند ، بجنگند و با كسانى كه با حسن ( ع ) در صلح‌اند ، در صلح باشند » ، ( 13 ) سوگند هم‌پيمانى گرفته شد . اعلام خلافت حسن ( ع ) از سوى مردم عراق و تائيد ضمنى آن از ناحيه مردم حجاز يمن و فارس ، حد اقل به صورت عدم اعتراض يا مخالفت ، زنگ خطر بزرگى براى معاويه به صدا درآورد . معاويه‌اى كه براى احراز مقام از زمان مرگ عثمان به اين طرف شروع به فعّاليّت كرده بود و پس از پنج سال تلاش وقفه‌ناپذير ، راه روشنى را براى نيل به قدرت بلامنازع خود ، از زمانى كه ديگر على ( ع ) زنده نبود ، مىديد ، و هرگز هيچ گونه فرصتى را براى عمل از دست نداد . اولا ، به مجردى كه خبر انتخاب حسن ( ع ) به معاويه رسيد ، اين انتصاب را تقبيح كرد و در سخنان و نامه‌هايش ، تصميم راسخ خود را به سركشى و عدم شناسايى حسن ( ع ) به عنوان خليفه اعلام داشت . ( 14 ) ثانيا وى تعداد زيادى از عوامل و جاسوسان خود را به منظور برانگيختن مردم عليه حسن ( ع ) ، به سوى عراق گسيل داشت . چنين عواملى در استانهاى يمن ، فارس و حجاز ، به طور كلى در فعّاليت بودند ، استانهايى كه گرچه با تمام و كمال در زمان شهادت على ( ع ) تحت سيطره او بودند . اين عوامل ، حتى در قلب عراق و در كوفه تنها يد تسلط مطلقهء على ( ع ) ، نيز فعّاليت داشتند . در انجام اين فعّاليّتها ابدا هيچ شبهه‌اى وجود ندارد .